Tin tức
08:45:02 02/11/2026Tuyển tập gồm bảy truyện: Chu sa, Mọi vì sao đều có bí mật, Tên của bạn là gì?, Ấm áp, Hoa đẹp đỏ thắm, Trăng sương sớm và Đi Bahrain tìm một cái cây. Bằng nét văn hóa đặc trưng của miền Bắc Quý Châu, nghệ thuât khắc hoạ nhân vật một cách tinh tế, sống động, cách tái hiện đời sống gần gũi với thực tế, đồng thời đi sâu khám phá bản tính con người và hiện thực, nhà văn bộc bạch tình cảm tha thiết dành cho quê hương, đồng thời làm nổi bật bản sắc dân tộc và phong cách vùng miền độc đáo, rõ nét.
Tuyển tập truyện ngắn Tiêu Cần có tầm nhìn tự sự rộng mở, bao quát nhiều kiểu nhân vật: từ trẻ nhỏ đến cụ già, từ đàn ông đến phụ nữ, từ người dân đến cán bộ. Phạm vi đề tài cũng khá đa dạng, trải dài qua nhiều thời kỳ, nhưng các câu truyện đều hướng đến những con người bình thường, thậm chí là cả những phận người nhỏ bé ít được chú ý. Qua đó, nhà văn khéo léo làm nổi bật bản tính con người và cất lên tiếng lòng của họ.
Tác giả luôn dành tình yêu thương và sự cảm thông sâu sắc cho những con người bình thường sống ở tầng lớp dưới của xã hội, đồng thời thể hiện sự quan tâm nhân văn ấm áp qua lối viết mộc mạc. Vấn đề “trẻ em bị bỏ lại” và “người già neo đơn” là những chủ đề được quan tâm trong thế kỷ XXI. Truyện ngắn Ấm áp tập trung khắc hoạ cuộc sống của những nhóm người này, qua đó tìm kiếm một cảnh giới nhân sinh chân, thiện, mỹ. Trong truyện vừa Hoa đẹp đỏ thắm, nhân vật Hoa Hồng từ một cô con gái của người thợ săn sống trong dãy núi Đại Lu đã trưởng thành và trở thành một nhà cách mạng vô sản. Tác phẩm còn xây dựng một loạt hình tượng những con người bình thường như Mễ Bài, Thị Tử, Khổ Căn, Tú Tú…, qua đó thể hiện sự quan tâm nhân văn sâu sắc dành cho những con người nhỏ bé, yếu thế.
Trong truyện ngắn Trăng sương sớm, chú Trang Ba vì muốn ruộng đồng có nước tưới, đã dẫn bà con trong làng cùng nhau đào kênh. Cuối cùng, dẫn đến việc vợ ông vì lao động quá sức mà qua đời. Chuyện này cũng trở thành khúc mắc giữa ông và con trai, đồng thời dập tắt luôn ý định tiếp tục mở đường của ông. Thế nhưng, vì muốn dân làng có được cuộc sống thuận tiện nhờ đường xá thông suốt, khi người dân thuộc thế hệ mới là Mao Tiểu Thuận một lần nữa đề xuất làm đường, chú Trang Ba đã đặt lợi ích chung lên trên hết, thuyết phục con trai gác lại hiềm khích trong lòng để cùng “dời mộ”. Câu chuyện phản ánh khát vọng cấp thiết của những người dân bình thường nơi thôn quê về một cuộc sống hiện đại, tiện nghi và hạnh phúc hơn. Truyện vừa Tên của bạn là gì? lấy mối quan hệ giữa tên gọi, thân phận và số phận làm điểm khởi đầu để khai thác những nội dung phong phú của đời sống xã hội. Đây là một tác phẩm dám nhìn thẳng vào lòng người và thói đời, đồng thời phê phán bản tính của con người và xã hội.
Tiêu Cần có hơn mười năm kinh nghiệm công tác ở cơ sở nông thôn. Bà từng chia sẻ rằng sứ mệnh sáng tác của mình là “viết nên một nông thôn chân thực, một nông thôn sinh động, đầy sức sống và giàu các yếu tố sự sống như chính đất đai vậy.” Theo bà, muốn viết về nông thôn thì trước hết phải “bước vào” nông thôn. Tác giả phải hiểu rõ vì sao con người và sự việc nơi làng quê lại nảy sinh trong một hoàn cảnh nhất định, rồi thay đổi hay biến mất như thế nào, cũng giống như phải tìm hiểu cặn kẽ vì sao một loài thực vật lại sinh trưởng vào một mùa nhất định. Chính vì vậy, Tuyển tập truyện ngắn Tiêu Cần luôn hướng cái nhìn về cuộc sống của những con người bình thường. Từng câu từng chữ đều gói trọn những buồn vui ái ân của muôn vàn kiếp nhân sinh, khắc hoạ sâu sắc bức tranh muôn màu muôn vẻ về cuộc sống nơi nông thôn miền Bắc Quý Châu.
Nếu nói sự mộc mạc, thuần hậu trong nghê thuật của Tuyển tập truyện ngắn Tiêu Cần là nhờ lối hành văn giản dị và trôi chảy, thì khía cạnh tinh tế, tỉ mỉ trong phong cách nghệ thuật của các tác phẩm chủ yếu được thể hiện thông qua việc vận dụng nhiều bút pháp biểu đạt khác nhau, đặc biệt là và bút pháp tương phản mạnh mẽ và cách khắc họa nhân vật độc đáo. Một mặt, tác giả sử dụng ngôn từ và lối kể gần gũi, dễ hiểu để dẫn người đọc bước vào câu chuyện; mặt khác, bà vận dụng đa dạng các biện pháp nghệ thuật để xây dựng những hình tượng nhân vật sinh động, có chiều sâu, qua đó tăng sức truyền cảm của câu chuyện.
Việc sử dụng nhiều bút pháp tương phản khiến hình tượng nhân vật hiện lên sống động như thật. Chẳng hạn như trong Ấm áp, tác giải dùng giọng điệu thủ thỉ, nhẹ nhàng kể lại câu chuyện cô bé Tiểu Đẳng mười hai tuổi chăm sóc người bà đang bị bệnh và mong ngóng người mẹ đi làm xa trở về. Sự thiếu vắng tình mẹ trong tác phẩm tạo nên sự đối lập rõ nét với sự nhiệt tình của người hàng xóm. Người thầy giáo ở thôn tên Khánh Sinh rất quan tâm đến Tiểu Đẳng, còn mắc đường dây điện thoại để cô bé có thể gọi cho mẹ bất cứ lúc nào. Khánh Sinh gọi điện cho mẹ Tiểu Đẳng, hy vọng bà trở về thăm con, nhưng bà không chịu về vì sợ mất tiền thưởng và không thể chăm sóc những đứa con ở nơi mình đang làm việc: “Tôi là một góa phụ, làm sao mà lo được cho hết? Tiểu Đẳng nó hiểu chuyện rồi, tự chăm sóc được cho bản thân. Cố gắng thêm vài năm nữa, tìm cho nó một nhà chồng tử tế, coi như tôi làm mẹ cũng tròn bổn phận rồi.” Cuối cùng sự thiếu vắng tình mẹ đã đẩy Tiểu Đẳng xuống vực sâu bi kịch. Đi Bahrain tìm một cái cây kể câu chuyện về tình yêu thương, lòng nhân hậu, sự sống và việc bảo vệ. Cuộc sống của nhân vật chính Hoàng Nguy Tử bị bệnh tật phá hủy, nhưng trong hoàn cảnh tuyệt vọng, cô lại được chữa lành bởi sự ấm áp của tình bạn. Sự lạnh lùng của mối tình đầu và người bạn trai cũ tương phản rõ nét với sự nhiệt tình của đồng nghiệp “Lão Đại”. Cốt truyện lắt léo, nhân vật phong phú, câu chuyện giàu sức hấp dẫn và để lại nhiều dư vị khiến người đọc phải suy ngẫm.
Tuyển tập truyện ngắn Tiêu Cần còn có cách khắc họa nhân vật khá độc đáo. Chẳng hạn, trong Chu sa, tác giả miêu tả “bà nội” như sau: “Bà là người phụ nữ duy nhất trong làng chúng tôi không làm ruộng, không dệt vải, cũng không thêu thùa.” Cách miêu tả này không khỏi khiến người đọc liên tưởng đến câu văn của Lỗ Tấn: “Khổng Ất Kỷ là người duy nhất mặc áo dài mà lại đứng trước quầy uống rượu.” Trong Ấm áp, hình ảnh “bà nội” lại được miêu tả: “Bà tự mình bước ra khỏi buồng, đôi chân teo tóp dưới ống quần mỏng như hai thân sậy…” Hình ảnh ấy khiến người ta nhớ đến cách Lỗ Tấn ví Dương Nhị Tẩu như một chiếc “compa”.
Ngoài ra, một số truyện trong Tuyển tập truyện ngắn Tiêu Cần còn khéo léo kết hợp chủ nghĩa hiện thực với các yếu tố huyền ảo, điều này thể hiện đặc biệt rõ nét trong Chu sa và Hoa đẹp đỏ thắm. Những yếu tố này khiến tác phẩm mang đậm bản sắc dân tộc và chiều sâu văn hóa, đồng thời đem đến cho độc giả những trải nghiệm đọc khác biệt.
Văn hóa vùng miền luôn thẩm thấy và tác động sâu sắc đến nhà văn một cách âm thầm. Đúng như lời Tiêu Cần từng chia sẻ: “Phong tục, tập quán vùng quê Quý Châu, văn hóa các dân tộc thiểu số, cùng câu chuyện của những con người thuộc mọi ngành nghề đang ngày đêm cống hiên trên mảnh đất này đều là nguồn phù sa màu mỡ nuôi dưỡng ngòi bút sáng tác của tôi.” Tuyển tập truyện ngắn Tiêu Cần chính là một tập hợp các tác phẩm lưu giữ dấu ấn văn hóa vùng miền Quý Châu, trong đó các truyện đều thể hiện rõ nét bản sắc văn hóa miền Bắc Quý Châu.
Trong thiên Vật sắc của Văn tâm điêu long có câu: “Xuân thu đại tự, âm dương thảm thư, vật sắc chi động, tâm diệc dao yên” (Xuân thu thay phiên, âm dương buồn vui, cảnh vật biến động, lòng người xao động). Lưu Hiệp cho rằng cảnh sắc có thể lay động lòng người, khơi dậy sự cộng hưởng trong cảm xúc. Sự hòa quyện giữa phong cảnh thiên nhiên và cảnh quan nhân văn khiến cảnh sắc dưới ngòi bút của nhà văn mang đậm dấu ấn vùng miền, từ đó hình thành một nền văn hóa địa phương có bản sắc riêng. Phong cảnh vùng Chiết Giang trong sáng tác của Lỗ Tấn và Mao Thuẫn, cảnh sắc vùng Đông Bắc trong tác phẩm của Tiêu Hồng, hay bức tranh Bạch Dương Điến dưới ngòi bút của Tôn Lê… đều là những tài sản quý giá trong nghệ thuật miêu tả phong cảnh của văn học hiện đại. Trong lịch sử văn học đương đại, phong cảnh vùng miền càng là một biểu hiện quan trọng của sức sống văn chương. Chẳng hạn như phong vị vùng đất Yên Triệu trong sáng tác của Thiết Ngưng; khí phách vùng đất Thiểm Tây qua ngòi bút của Lộ Dao, Trần Trung Thực và Giả Bình Ao; hay phong cảnh vùng Đông Bắc Cao Mật trong tác phẩm của Mạc Ngôn... tất cả đã tạo nên nét đặc sắc riêng cho nghệ thuật miêu tả phong cảnh của văn học đương đại. Nhờ địa hình và cảnh quan địa lý độc đáo, phong cảnh thiên nhiên của miền Bắc Quý Châu khiến người ta say mê. Trong Tuyển tập truyện ngắn Tiêu Cần, nhà văn đã dành nhiều trang viết để miêu tả cảnh sắc miền Bắc Quý Châu, qua đó giới thiệu đến người đọc vẻ đẹp thiên nhiên của vùng đất này. Đặc biệt, Hoa đẹp đỏ thắm đưa người đọc vào sâu trong trong dãy núi Đại Lu, nơi giữa cánh rừng rậm rạp chỉ có lác đác vài gia đình thợ săn sinh sống. Dòng sông trong vắt chảy róc rách từ tận sâu trong núi, tiếng chim ríu rít vang lên giữa rừng cây, làn sương sớm trên núi tựa dải lụa của tiên nữ. Tất cả tạo nên một khung cảnh đẹp đẽ biết bao. Những cảnh sắc thôn quê ấy này vừa là dấu ấn riêng của miền Bắc Quý Châu, vừa là vẻ đẹp nguyên sơ chưa bị nền văn minh hiện đại nhuốm màu. Qua đó có thể thấy, văn hóa vùng miền cũng là một nội dung quan trọng cần được thể hiện trong nghệ thuật miêu tả phong cảnh của tác giả. Vì vậy, những cảnh sắc của miền Bắc Quý Châu được Tiêu Cần tái hiện trong tác phẩm cũng là một phần không thể thiếu của văn học đương đại Quý Châu.
Trong Tuyển tập truyện ngắn Tiêu Cần, chúng ta bắt gặp sự phong phú và đa dạng của văn hóa vùng miền, đây cũng là một trong những yếu tố cốt lõi tạo nên sức hấp dẫn của tác phẩm. Đàn ông hào sảng, phụ nữ xinh đẹp – vùng đất này là một kho tàng văn chương vô tận. Tuy nhiên, nếu không được nuôi dưỡng qua nhiều năm tháng tiếp xúc với phương ngữ và phong tục địa phương, nếu không có sự đồng điệu sâu sắc với văn hóa vùng miền xuất phát từ tận đấy lòng, cũng như ý thức về trách nhiệm và sứ mệnh đối với cội nguồn văn hóa, thì những lối viết được gọi là sáng tác bản địa chỉ giống như lướt qua bề mặt, chạm đến một cách hời họt, tất yếu sẽ bộc lộ sự non nớt. Có thể thấy, trong Tuyển tập truyện ngắn Tiêu Cần, nhà văn đã đào sâu vào tinh hoa văn hóa vùng miền và kho tàng phong tục dân gian, biến vùng đất và phong tục trở thành một phần không thể thiếu của cốt truyện. Mỗi một khung cảnh đều in đậm phong vị riêng của miền Bắc Quý Châu, phản chiếu nhân tình thế thái và sự gắn kết văn hoá vùng miền đặc trưng của con người nơi đây, đồng thời thể hiện ý thức văn hóa và quan niệm thẩm mỹ có tính tự giác cao của tác giả. Trong việc lựa chọn và xây dựng đề tài, tác phẩm luôn tập trung vào miền Bắc Quý Châu và dãy núi Đại Lu. Trong việc khai thác và khắc họa nhân vật, nhà văn luôn kiên định thể hiện diện mạo, thần thái và những cảm xúc bên trong của người miền Bắc Quý Châu. Còn trong việc tạo dựng và tô đậm bối cảnh, tác giả luôn chú trọng miêu tả phong tục tập quán cùng diện mạo đặc trưng của vùng đất.
Bên cạnh đó, Tuyển tập truyện ngắn Tiêu Cần còn mang đậm bản sắc dân tộc. Suốt hàng nghìn năm qua, tổ tiên người Cờ Lao lấy nghề khai thác chu sa làm kế sinh nhai đã bồi đắp cho Vụ Xuyên một nền tảng văn hóa sâu dày. Lịch sử lâu đời đã để lại trên mảnh đất này nhiều cảnh quan văn hoá và thiên nhiên phong phú. Trong Chu sa, tác giả đã gìn giữ tình cảm sâu nặng với quê hương, đồng thời thể hiện tín ngưỡng chu sa của dân tộc Cờ Lao, qua đó cho thấy ảnh hưởng của văn hóa dân tộc đối với Tiêu Cần. Bộ phim Bích huyết chu sa được chuyển thể từ tác phẩm của bà cũng giới thiệu đến công chúng phong tục tập quán và văn hóa dân tộc Cờ Lao trên mảnh đất này.
Tóm lại, thoạt nhìn Tuyển tập truyện ngắn Tiêu Cần dường như chỉ là một tác phẩm hiện thực có phong cách thuần nhất, nhưng ẩn sâu bên trong lại hình thành một sức căng nghệ thuật độc đáo. Hai phương diện mộc mạc và tinh tế vừa đối lập, vừa dung hòa lẫn nhau, cuối cùng cùng hội tụ trong chất trữ tình về vùng đất quê hương, tạo nên một phong cách riêng biệt. Nhờ đó, tác phẩm vươn tới tầm cao nghệ thuật tương xứng, trở thành một tác phẩm xuất sắc thể hiện tinh thần thời đại, phản ánh chân thực đời sống hiện thực.
