Nhà văn Lưu Chấn Vân làm khách mời tại Đại học Rome (Ý): “Nói khoác không trống rỗng, niềm vui ở trong đó”

"Sự hài hước không bao giờ là sự hài hước của từ ngữ. Sự hài hước của từ ngữ hữu ích cho những tallshow, nhưng không hữu ích cho văn học. Sự hài hước của chi tiết thì tốt hơn một chút, tốt hơn sự hài hước của chi tiết là tình tiết; tốt hơn tình tiết là nhân vật và cấu trúc câu chuyện; và quan trọng hơn tất cả những điều này, là đạo lý đằng sau."

Chiều ngày 6 tháng 12 năm 2024, theo lời mời của Viện Khổng Tử và Viện Phương Đông thuộc Đại học Rome, nhà văn nổi tiếng Trung Quốc, Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Hà Nam - ông Lưu Chấn Vân đã đến Tòa nhà Marco Polo để gặp gỡ các giáo viên, sinh viên và những người yêu văn học của cả Trung Quốc và Ý. Hoạt động này đã thu hút hơn 200 người tham gia, bao gồm giáo viên và sinh viên Trung-Ý của Viện Khổng Tử và Viện Phương Đông thuộc Đại học Rome, sinh viên Trung Quốc đang du học tại các khoa khác của Đại học Rome, và những người yêu thích văn học Trung Quốc đang làm việc và học tập tại Rome. Tại sự kiện, xoay quanh các tác phẩm tiêu biểu của mình là “Nhất Nhật Tam Thu” (Một ngày ba thu) và “Một Câu Chọi Vạn Câu” (bản dịch tiếng Ý của cả hai tiểu thuyết đều được xuất bản vào năm 2024), kết hợp với kinh nghiệm sáng tác nhiều năm, ông Lưu Chấn Vân đã chia sẻ những quan điểm độc đáo của mình về cuộc sống và văn học một cách hài hước, dí dỏm và giàu triết lý. Hoạt động do Viện trưởng phía Trung Quốc của Viện Khổng Tử Đại học Rome, bà Ngụy Di (Wei Yi) chủ trì. Bà Patrizia Liberati, nhà Hán học Ý đã dịch nhiều tác phẩm của ông Lưu Chấn Vân, Giáo sư Alessandra Brezzi, nhà Hán học của Viện Phương Đông, và đại diện của Nhà xuất bản Elma, đơn vị xuất bản các bản dịch tiếng Ý, cũng tham dự sự kiện, mang đến những cuộc đối thoại và chia sẻ thú vị cho khán giả.
 

Trong tiểu thuyết “Một Câu Chọi Vạn Câu” của ông Lưu Chấn Vân, một nhân vật rất đặc biệt đã được khắc họa – đó là Linh mục Lão Chiêm đến từ Ý. Trong suốt 40 năm truyền giáo ở Diên Tân, Hà Nam, vẻ ngoài của ông gần như giống hoàn toàn với người dân địa phương, nhưng ông vẫn không thể giải đáp đến nơi đến chốn câu hỏi “Đi về đâu?” mà những người nghèo khổ đặt ra. Tuy nhiên, chính vì tinh thần kiên trì không bỏ cuộc của ông, sau khi qua đời, tên Lão Chiêm đã trở thành một phần ngôn ngữ địa phương, được dùng để chỉ hành vi “biết rõ là không thể làm nhưng vẫn làm”. Như ông Lưu Chấn Vân đã nói, “Diên Tân có Lão Chiêm và Diên Tân không có Lão Chiêm là khác nhau”. Tác phẩm này cho đến nay đã được dịch sang hơn 20 ngôn ngữ, và hình tượng nhân vật Lão Chiêm cũng được độc giả ở nhiều nước yêu thích.

Tiếp theo, Viện trưởng Ngụy Di gợi mở, mời ông Lưu Chấn Vân giới thiệu thêm về hai tác phẩm “Một Câu Chọi Vạn Câu”  và “Một ngày ba thu”, tập trung vào ảnh hưởng của hình thức biểu diễn đặc trưng của Hà Nam là “Nói khoác” đối với ngôn ngữ và hình thức của “Một Câu Chọi Vạn Câu”, cũng như sự phản ánh của chủ đề “trò đùa” trong tác phẩm. Ông Lưu Chấn Vân cho biết, hai vấn đề này không chỉ là vấn đề văn học, mà còn là vấn đề xã hội, và là vấn đề triết học. Ông giải thích, “Nói khoác” không chỉ tồn tại ở Trung Quốc mà còn có ở Ý. Cái gọi là “Nói khoác” là thích nói chuyện lớn lao, nói những điều có và không có. Lấy "cái có" làm cơ sở (vật chất), trên cơ sở đó nảy sinh nhiều điều “không có”. “Nói khoác” ban đầu là hài kịch, nhưng nói một hồi lại trở thành bi kịch. Từng ngụm nước bọt thậm chí có thể dìm chết một người tốt. Ông Lưu Chấn Vân giải thích thêm: “Nhà văn giỏi nhất định là nhà triết học giỏi. Nền tảng của hài kịch nhất định là bi kịch, và nền tảng của bi kịch cũng nhất định là hài kịch. Bi kịch đi thêm một bước nữa là hài kịch, hài kịch đi thêm một bước nữa là bi kịch. Đây chính là đạo lý triết học của “Nói khoác”.”

Sinh viên đặt câu hỏi bằng tiếng Trung tại hiện trường

Sau đó, ông Lưu Chấn Vân lấy một tiểu thuyết khác là “Một ngày ba thu” làm ví dụ để thảo luận về ý nghĩa của “trò đùa”. Ông chỉ ra: “‘Trò đùa’ là một danh từ của cuộc sống, một danh từ của văn học, nhưng trước hết là một danh từ của triết học.” Tiểu thuyết này thảo luận về mối quan hệ giữa câu chuyện cười với cá nhân, tập thể, dân tộc và thậm chí cả vùng. Ông nói: “Nhiều người sống cả đời, nhìn lại mới phát hiện mình đã sống như một trò hề, và đó chính là một trạng thái bình thường.” Trong tiểu thuyết, có một cô gái tên là Hoa Nhị Nương, cô sống 3000 năm, luôn xuất hiện trong giấc mơ của mọi người để tìm kiếm những câu chuyện cười. Nếu một người kể một câu chuyện cười không hay, cô ấy sẽ bắt người đó cõng cô đi ăn món súp cay. Tuy nhiên, Hoa Nhị Nương về bản chất là một ngọn núi, cô sẽ đè chết người đó ngay lập tức. Cô luôn không hiểu, tại sao một người có thể khiến cuộc sống của mình như một trò hề, nhưng lại không biết kể chuyện cười? Thế là vấn đề được nâng lên thành một cuộc thảo luận triết học – người đó bị đè chết vì không biết kể chuyện cười, hay nói cách khác, bị đè chết bởi sự “nghiêm túc”.

Ngoài ra, ông Lưu Chấn Vân còn đề cập đến nhân vật nữ chính trong “Tôi Không Phải Là Phan Kim Liên”, thông qua trải nghiệm của cô để tiếp tục thảo luận về sự hài hước và triết lý trong văn học. Trong tác phẩm này, nữ chính đã dành 40 năm cố gắng uốn nắn cho những quan điểm của người khác, nỗ lực giải thích với thế giới rằng mình không phải là một người phụ nữ tồi tệ. Tuy nhiên, khi cô nhận ra mình không thể lấy được lòng tin của người khác, cô đã đi tâm sự với con bò mà mình đã nuôi lớn. Sau khi con bò chết, cô mất đi người lắng nghe cuối cùng, và cuối cùng chọn treo cổ ở một nơi hoa đào nở rộ. Thế nhưng, người thuê đất lại khuyên cô chọn một nơi khác, để không ảnh hưởng đến danh tiếng và lợi ích tương lai của mảnh đất. Qua câu chuyện này, ông Lưu Chấn Vân bày tỏ sự hiểu biết độc đáo về sự hài hước: “Sự hài hước không bao giờ là sự hài hước của từ ngữ. Sự hài hước của từ ngữ hữu ích cho những tallshow, nhưng không hữu ích cho văn học. Sự hài hước của chi tiết thì tốt hơn một chút, tốt hơn sự hài hước của chi tiết là tình tiết; tốt hơn tình tiết là nhân vật và cấu trúc câu chuyện; và quan trọng hơn tất cả những điều này, là đạo lý đằng sau.”

Ông Lưu Chấn Vân chụp ảnh cùng Viện trưởng và giáo viên Viện Khổng Tử Rome phía Trung Quốc

Tại sự kiện, dịch giả Liberati cũng chia sẻ cảm nhận của mình với tư cách là một dịch giả. Bà cho biết, các tác phẩm của Lưu Chấn Vân không giống như một người giảng giải một cách cao siêu, mà được trình bày một cách gần gũi, như đang dắt tay độc giả mà kể chuyện. Sự thân mật này giúp tác phẩm dễ hiểu hơn và cũng dễ dịch hơn. Sau buổi diễn thuyết, ông Lưu Chấn Vân đã kiên nhẫn trả lời các câu hỏi của khán giả và giải thích thêm về sự hiểu biết của ông về sáng tác văn học. Ông nhấn mạnh rằng kiến thức và tư duy triết học là vô cùng quan trọng đối với những người làm công việc sáng tác.

Viện trưởng phía Trung Quốc của Viện Khổng Tử Rome, bà Ngụy Di, tặng quà cho ông Lưu Chấn Vân

Nguồn:Viện Khổng Tử (18/4/2025)