Một thời mạ Huế (trích sách, phần 1)

"Hà viết về những phong tục, tập quán, những thành tựu văn hóa đang dần mất đi nhưng không thở than hoài cổ, chỉ dịu dàng góp nhặt, nâng niu từng chút kỷ niệm." - Nhà văn Trần Thùy Mai 
 

"Bây giờ, người Huế ít dùng cụm từ “con yêu bánh nậm” để nói về một người con gái nữa. Có những lớp từ mới sản sinh thì dĩ nhiên cũng sẽ có những lớp từ ít dùng rồi mất hẳn, đó là câu chuyện xảy ra với bất kỳ ngôn ngữ nào. Nhưng nghĩ lại, sao tôi cứ thấy buồn buồn vì chỉ Huế mới có cụm từ ấy thôi, mà nó có ý nghĩa dễ thương vô cùng, độc đáo vô cùng và cũng dễ gây hiểu lầm vì cái tính thích nói ngược của người Huế.

Tôi nhớ hồi học lớp bốn, lớp năm chi đó, một lần, chị dắt tôi đi coi phim bãi. Những năm 80, phim ảnh rất hiếm, lũ con nít chúng tôi chỉ trông chờ vào những buổi chiếu phim lưu động màn ảnh rộng ở đình làng Tây Thượng. Hôm ấy, chị dắt tôi đi, chen lấn thế nào mà tôi lạc chị, tôi thì ham xem phim, không biết chị bỏ cả buổi đi tìm tôi, khóc sưng cả mắt. Hết phim, chị gặp tôi ngồi chèo queo trên sân, chị chạy ào tới, kéo tôi đứng dậy, day tôi một cái, rồi ôm tôi thật chặt, miệng méo xẹo vì khóc: 'Con yêu bánh nậm đây rồi!' Sau đó, hai chị em đi bộ về nhà, chị vừa đi vừa ôm tôi, còn tôi vừa đi vừa buồn, ấm ức mãi vì răng chị gọi tôi là 'con yêu bánh nậm'."

                                                                                                                                                                                                                                  - Trích: Con yêu bánh nậm

"Có một cách ví von mà người Huế xưa thường hay nói và ngay cả mạ tôi cũng thường nhắc mỗi khi bà kho một soong cá bống thệ hay cá nục ngon, đó là 'Cơm với cá như mạ với con' – ý nói ăn cơm với cá thì khỏi lo chi hết, chỉ có ngon, lành, bổ dưỡng và no bụng. Cơm chặt bụng, cá thì hiền, hai món đó kết hợp với nhau quấn quýt như mạ với con.

Trong ca dao, tục ngữ, so với 'mẹ' thì 'mạ' ít được dùng hơn, nếu không nói là khá hiếm và thường xuất hiện trong những nội dung về gia đình. Dù ở trong hoàn cảnh nào thì “mạ” vẫn là một bến bờ bình yên, yêu thương và che chở. Huế có nhiều câu tục ngữ gắn với 'mạ' mà ngày nay, người Huế vẫn thường sử dụng: Mạ đánh một trăm không bằng cha ngăm một tiếng; Cơm với cá như mạ với con; Con có mạ như thiên hạ có vua; Con thì mạ, cá thì nước; hay trong câu ca dao Chim bay về núi tối rồi/ Mạ mô con nấy tìm nồi nấu ăn. Quảng Bình, Quảng Trị cũng 'mạ': Đôi ta thương chắc mần ri/ Bọ mạ mần rứa, eng thì mần răng?; Khoai to vôồng tốt cộ/ Đậu ba lá vừa un/ Gà mất mạ lâu khun/ Gái muộn chồng thậm khộ/ Trai muộn vợ cũng thậm khộ ('vôồng' – vồng, 'cộ' – củ, 'un' – vun đất, 'khun' – khôn, 'thậm' – quá, 'khộ' – khổ)."

                                                                                                                                                                                                                                       - Trích Mặn mà tiếng "mạ"