Lưu Chấn Vân: Độc giả nước ngoài đọc sách của tôi mới thấy người Trung Quốc hài hước đến thế

Khoảng 3 giờ chiều ngày 12 tháng 6, ông Lưu Chấn Vân, mặc áo sơ mi màu xanh đậm, xuất hiện tại Diễn đàn Văn học Trung Quốc – Bồ Đào Nha lần thứ hai. Ông giới thiệu bằng giọng phổ thông mang chất Hà Nam, cho đến nay, nhiều tác phẩm văn học của ông đã được dịch sang hơn 20 ngôn ngữ. Theo ý kiến của ông, giao lưu văn học có thể cải thiện hiệu quả ấn tượng của người dân hai bên dành cho nhau.

Trong số hơn 20 ngôn ngữ đó, lại không có tiếng Bồ Đào Nha. Lưu Chấn Vân cho biết, năm kia ông gặp một nhà Hán học ở Brazil. Nhà Hán học nói rất thích đọc tác phẩm của ông và muốn dịch sang tiếng Bồ Đào Nha, nhưng không may, ông ấy đã qua đời năm ngoái. Về điều này, Lưu Chấn Vân bày tỏ sự tiếc nuối, chỉ có thể chờ đợi một người khác và một cơ hội khác xuất hiện.

Đối với chủ đề “Trí tưởng tượng và tầm nhìn của Văn học” tại diễn đàn lần này, Lưu Chấn Vân cảm thấy "vô cùng hay". Theo ông, trí tưởng tượng của văn học phải lớn hơn cuộc sống và tầm nhìn của văn học phải rộng hơn, sâu hơn so với những gì con người thấy bằng mắt hàng ngày. Nhiều lý thuyết văn học và nghệ thuật trên thế giới đều nói rằng "văn học là một cách phản ánh cuộc sống", nhưng ông cho rằng luận điệu này không trụ lâu được – bởi vì nơi cuộc sống dừng lại thì văn học bắt đầu, nhân vật chính trong văn học có cái nhìn về thế giới sâu sắc và xa xăm hơn người trong đời thực.

Để chứng minh rõ hơn về quan điểm của mình, Lưu Chấn Vân đã kể một vài câu chuyện nhỏ.

Tại Hội chợ Sách New York năm 2014, một cụ bà người Mỹ nói với Lưu Chấn Vân rằng bà thích đọc bản dịch tiếng Anh của “Điện Thoại Di Động” nhất. Mở đầu tiểu thuyết có hai đứa trẻ nông thôn Trung Quốc khoảng năm, sáu tuổi, chúng có mối quan hệ rất tốt: một đứa đi vệ sinh, đứa kia không có nhu cầu cũng muốn đi theo. Bởi vì chúng có cảnh ngộ rất giống nhau: một đứa không có mẹ; một đứa còn mẹ, nhưng mẹ bị “ngớ ngẩn” rồi. Việc thích nhất của hai đứa trẻ là đêm đến sẽ chạy ra sau làng, dùng đèn pin đội đầu viết chữ lên trời, một đứa viết “Mẹ ơi, mẹ ở đâu?”, đứa kia viết “Mẹ ơi, mẹ không ngớ ngẩn”. Cụ bà người Mỹ đọc đến đoạn này đã rất đau lòng mà nói “Từ nhỏ tôi đã không có mẹ, nhưng câu “Mẹ ơi, mẹ ở đâu?” lại mãi mãi được giấu kín trong tim tôi. Tôi không ngờ có thể dùng đèn pha để viết câu này lên màn trời đen kịt. Ngay cả trong đời thực, nếu bạn dùng đèn pha viết lên trời, nét chữ sẽ nhanh chóng biến mất khỏi màn trời. Nhưng trong sách, hai dòng chữ này lại lưu lại trên bầu trời năm phút. Đây có phải là sức mạnh của văn học không?”. Về những lời nói và cách hiểu này của cụ bà, Lưu Chấn Vân đáp lại “Thưa cụ, cụ rất am hiểu văn học, đây chính là sức mạnh của văn học.”

Một ví dụ khác liên quan đến “Tôi Không Phải Là Phan Kim Liên”. Tại một buổi giao lưu ở Amsterdam, một phụ nữ Hà Lan đứng dậy nói “Tôi chưa từng đến Trung Quốc, trước đây tôi nghĩ tất cả người Trung Quốc đều chẳng có suy xét gì từ biểu cảm bên ngoài đến nội tâm bên trong cả. Nhưng sau khi đọc cuốn “Tôi Không Phải Là Phan Kim Liên”, tôi mới phát hiện ra rằng chiều sâu trong tư duy của người Trung Quốc về thế giới không khác gì người Hà Lan, thậm chí còn hài hước hơn người Hà Lan.” Người phụ nữ Hà Lan này nói, bà đã đọc hết cuốn sách trong tiếng cười. Nhân vật chính Lý Tuyết Liên luôn nói với người khác rằng cô không phải là Phan Kim Liên, đến khi không ai nghe, không ai tin, cô lại nói với con bò mình nuôi ở nhà, “Mày ở bên tao cả ngày, mày phải hiểu tao chứ, tao không phải Phan Kim Liên, tao không vụng trộm với đàn ông, tao không phải là một người phụ nữ tồi tệ, vụ kiện này tao có nên đi Bắc Kinh kiện không đây?”. Trong mắt người phụ nữ Hà Lan, Lý Tuyết Liên giống như một chiến binh vô cùng dũng cảm đang chiến đấu với cả thế giới, điều mà người phụ nữ Trung Quốc này muốn nói đã được thể hiện qua tiểu thuyết và đó chính là sức mạnh của con chữ.

Lưu Chấn Vân còn rất hài hước và dí dỏm giới thiệu một tác phẩm khác của mình mà rất được độc giả nước ngoài yêu thích là “Một Câu Chọi Vạn Câu”. Trong đó viết về những năm 1920, một linh mục người Milan, Ý, đã không quản ngại xa xôi đến Diên Tân, Hà Nam để truyền giáo. Khi mới đến, linh mục không biết nói tiếng Trung, thoáng cái đã 40 năm trôi qua, ông không chỉ nói được tiếng Trung, mà còn nói được tiếng Hà Nam, tiếng Diên Tân. Ngoài ra, khi ông đến, mắt ông màu xanh, uống nước sông Hoàng Hà nhiều nên mắt chuyển sang màu vàng, ban đầu sóng mũi ông dài, sau này ăn nhiều mì của Hà Nam nên mũi biến thành cái bánh còng rồi, nhìn từ phía sau, ông không khác gì một ông lão bán giấm ở Diên Tân, Hà Nam.

Vị linh mục này có một cái tên tiếng Ý, dùng tiếng Trung viết thì phải viết tới bốn hàng. Đến Trung Quốc, ông ghét người khác gọi tên mình rườm rà, nên đã nhập gia tùy tục, bảo mọi người gọi thẳng ông là “Lão Chiêm”. Lão Chiêm đạp chiếc xe đạp Philips trong mưa gió để đi truyền giáo dọc đường. Ông có được tám đệ tử. Sau này, ông phát hiện một người làm nghề mổ lợn bên bờ sông Hoàng Hà, người mổ lợn đã mời ông hút một điếu thuốc lào khô. Trong lúc trò chuyện, Lão Chiêm biết người mổ lợn tên là Lão Tăng, liền nói “Lão Tăng à, ông đổi họ Chủ đi!". Lão Tăng nói: “Tôi họ Chủ thì có lợi gì cho tôi?”. Lão Chiêm nói: “Ông họ Chủ rồi, sẽ biết mình là ai, từ đâu đến và sẽ đi về đâu?". Lão Tăng nói: “Ông không tin tôi thì tôi cũng biết, tôi là Lão Tăng, đến từ Tăng Gia Trang, đi khắp nơi để mổ lợn." Lão Chiêm nói: “Ông nói cũng đúng.”

Vì Lão Chiêm chỉ thu nhận được tám đệ tử, nên không có nhà thờ, ông đành ở trong một ngôi miếu đổ nát bị hòa thượng bỏ hoang. Ông truyền bá Thiên Chúa giáo, mỗi tối ông đều đến miếu đổ nát thắp một nén hương cho Bồ Tát, nói: “Bồ Tát, xin phù hộ con nhận thêm một tín đồ Thiên Chúa giáo nữa!”. Lão Chiêm nghiên cứu rất sâu sắc về giáo lý Thiên Chúa giáo, nhưng khổ nỗi không tìm được người thích hợp để nghe ông giảng, ông bèn viết thư cho đứa cháu sáu tuổi con của em gái mình ở Milan, mỗi ngày viết một phong thư về trí tưởng tượng trong lòng và sự hiểu biết của ông về giáo lý, gửi về Milan.

Đọc thêm:

Nhà văn Bồ Đào Nha José Luís Peixoto:

Thơ ca Trung Quốc được chuyển thể thành ca khúc Bồ Đào Nha được yêu thích

O Rio Shalo - do Isabella từ Văn Hóa Khách 00:00 - 03:12

Tại Diễn đàn Văn học Trung Quốc – Bồ Đào Nha lần thứ hai được tổ chức vào ngày 12 tháng 6, nhà văn Bồ Đào Nha José Luís Peixoto cho biết, kinh nghiệm trong văn học đạt được thông qua suy nghĩ, còn nhiếp ảnh đạt được thông qua góc nhìn. Ông nói rằng đã đọc tiểu thuyết của nhà văn đương đại Trung Quốc Mạc Ngôn và những tiểu thuyết này đã cung cấp nguồn cảm hứng cho sự sáng tạo của ông.

Ngày nay, tác phẩm của Peixoto cũng may mắn được dịch sang tiếng Trung, cho độc giả Trung Quốc đọc. Theo ông, khoảng cách địa lý giữa Trung Quốc và Bồ Đào Nha rất xa, nhưng việc dịch thuật đã rút ngắn khoảng cách này xuống vừa mức một ly nước. Mặc dù phần nước này chỉ giới hạn trong chiếc ly của ông, nhưng nó vẫn luân chuyển khắp thế giới nhờ mưa với gió và giao điểm giữa con người chính là văn học.

Bên trái là nhà văn Bồ Đào Nha José Luis Peixoto

Tương tự, với sự giúp đỡ của du học sinh Trung Quốc, José Luís Peixoto còn dịch tác phẩm thơ ca của nhà thơ dân tộc Di, Cát Địch Mã Gia, sang tiếng Bồ Đào Nha và chuyển thể bài “Sa Lạc Hà” (Sông Sala) thành ca khúc tiếng Bồ Đào Nha, được người hâm mộ âm nhạc Bồ Đào Nha yêu thích. Ông cũng tiết lộ, trong quá trình dịch thuật, ông nhận thấy cấu trúc ngữ pháp như gieo vần, vế đối mà thơ ca Trung Quốc chú trọng thì không có trong tiếng Bồ Đào Nha, vì vậy dịch thuật cũng là quá trình tái sáng tạo tác phẩm văn học, điều này đã làm sâu sắc thêm sự hiểu biết của ông về thơ ca Trung Quốc.

Chú thích: Nhạc kèm theo là ca khúc "Sa Lạc Hà" phiên bản tiếng Bồ Đào Nha

Sa Lạc Hà

Nằm trên mảnh đất này

Tôi lặng lẽ ngủ thiếp đi

(Ôi lời ru dịu dàng

Thuộc về cố hương tôi

Là bài ca cảm động nhất

Tôi ngủ trong giấc mơ của người)

Nằm trên mảnh đất này

Tôi tỉnh giấc thật sảng khoái

(Ôi dòng máu cao quý nhất

Thuộc về dân tộc tự do của tôi

Tôi tỉnh lại trong tiếng gọi nhẹ nhàng của người)

Nguồn: Trang Đọc sách Phượng Hoàng