Nhà văn Lưu Chấn Vân: Cảm xúc và văn hóa - Kỳ 3

"Khuyết điểm cũng không phải là một điều xấu, mà nó chính là động lực để tôi viết tiếp các tác phẩm tiếp theo."

Nhà văn Lưu Chấn Vân và dịch giả Nguyễn Lệ Chi

Phóng viên: Những năm gần đây, trong giới văn học có nhiều cuộc thảo luận về việc "quay về truyền thống", "quay về quá khứ", tức là học hỏi nghệ thuật thẩm mỹ truyền thống của Trung Quốc, bao gồm cả những kỹ xảo. Ông ít khi nói về vấn đề này, nhưng thực tế của ông lại rất thành công. Ông luôn rất giỏi trong việc kể chuyện, những tác phẩm như “Đơn vị”, “Lông gà khắp đất” được viết vào những năm 90 của thế kỷ 20 có lối kể rất ấn tượng, đặc biệt là những tiểu thuyết dài kỳ gần đây của ông như “Tôi không phải Phan Kim Liên”, “Những đứa trẻ của thời đại hóng chuyện”  và “Một ngày ba thu”, tất cả đều như vậy. Nhiều nhà nghiên cứu cho lối kể của ông chịu ảnh hưởng từ tiểu thuyết truyền thống của Trung Quốc và đã hấp thụ rất tốt tinh hoa của chúng, không biết ông có đồng ý không? Và ông nhìn nhận thế nào về di sản văn học và văn hóa cổ đại của Trung Quốc?

Lưu Chấn Vân: Trong lịch sử Trung Quốc, có rất nhiều nhà văn, thi sĩ và tác giả kịch vĩ đại mà mọi người đều quen thuộc như Tư Mã Thiên, Lý Bạch, Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị, Lý Thương Ẩn, Tô Thức, Lý Thanh Chiếu, Thương Ương Gia Thố, Nạp Lan Tính Đức, Thang Hiển Tổ, Vương Thực Phủ, Khổng Thương Nhậm, Ngô Thừa Ân, La Quán Trung, Thi Nại An, Bồ Tùng Linh, Tào Tuyết Cần... Tôi đã học hỏi được rất nhiều từ họ. Những gì tôi học được cốt yếu là: Họ có cách nhận thức và cảm nhận thế giới rất khác nhau, và thì ra họ lại khác nhau đến như vậy.

Phóng viên: Tất nhiên, nghệ thuật kể chuyện của ông chắc chắn đi theo hướng hiện đại. Những mô tả tâm lý nhân vật trong “Đơn vị” và “Lông gà khắp đất” rất tinh tế, còn “Loạt truyện về Quê hương” thì áp dụng nghệ thuật siêu thực, những tác phẩm như “Một ngày ba thu” cũng tương tự. Thực tế đây là một tình huống bình thường, trong một thời đại đa dạng và cởi mở như hiện nay, thủ pháp nghệ thuật mà các nhà văn xuất sắc sử dụng chắc chắn không phải chỉ có duy nhất, mà chúng rất phong phú và hòa trộn với nhau. Tuy nhiên, không biết trong lịch sử văn học Trung Quốc và thế giới, ông yêu thích những tác giả nào nhất? Và ông đánh giá cao những tiểu thuyết dài kỳ nào nhất?

Lưu Chấn Vân: Tôi yêu thích tác phẩm “Hồng lâu mộng” của Tào Tuyết Cần, “Liêu trai chí dị” của Bồ Tùng Linh (mặc dù được cấu thành từ các câu chuyện ngắn, nhưng mạch truyện vẫn được giữ xuyên suốt tác phẩm), “Ulysses” của James Joyce và “Đi tìm thời gian đã mất” (tiếng Pháp: À la recherche du temps perdu) của Proust.

Phóng viên: Những năm gần đây, ngày càng ít nhà văn hiểu rõ về nông thôn, nhất là trong thế hệ nhà văn trẻ, số lượng tác phẩm viết về đời sống nông thôn rất ít. Sự chuyển hướng của xã hội có ảnh hưởng rất lớn đến sáng tác văn học, chẳng hạn như sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ trong những năm gần đây đã khiến cho văn học khoa học viễn tưởng ngày càng thịnh hành. Bạn nghĩ sao về quá trình đô thị hóa ở xã hội nông thôn hiện nay? Liệu với sự chuyển hướng của xã hội nông thôn, các tác phẩm tiểu thuyết về làng quê có hoàn toàn suy tàn không?

Lưu Chấn Vân: “Liêu trai chí dị” cũng là một "tiểu thuyết khoa học viễn tưởng", không phải nó cũng được sinh ra từ nông thôn sao? Sự thay đổi khách quan, chuyển biến của thời đại và việc tạo ra những tác phẩm văn học xuất sắc là hai vấn đề khác nhau. Hoặc có thể nói, mối quan hệ giữa thời đại và nhà văn thường tồn tại một nghịch lý – thời đại hình thành nên nhà văn, điều này là sai lầm, bởi nếu đặt Tào Tuyết Cần vào thời nay, ông ấy vẫn sẽ là một nhà văn vĩ đại; mối quan hệ giữa dân tộc và nhà văn cũng vậy, nếu James Joyce và Proust được sinh ra thuộc về một dân tộc khác, họ vẫn sẽ viết nên những tác phẩm vĩ đại. Nhà văn không được quyết định bởi thời đại hay dân tộc, mà chỉ là họ được sinh ra trong thời đại và dân tộc nào.

Phóng viên: Câu hỏi cuối cùng, sự nghiệp sáng tác văn học của ông đã kéo dài hơn bốn mươi năm, để lại rất nhiều tác phẩm xuất sắc có sức ảnh hưởng lớn. Xét về tiểu thuyết quê hương, từ “Tháp phố” thuở ban đầu cho đến “Loạt truyện về Quê hương", rồi gần đây là “Một câu đáng giá vạn câu”, “Tôi không phải Phan Kim Liên”, “Một ngày ba thu”, vậy đâu là tác phẩm mà ông hài lòng nhất?

Lưu Chấn Vân: Không tác phẩm nào khiến tôi hài lòng cả. Mỗi khi viết một tác phẩm, tôi đều cố gắng hết sức để viết cho thật tốt, nhưng khi nhìn lại, tác phẩm nào cũng đều tồn tại khuyết điểm. Tại sao lúc đó không viết tốt hơn? Lúc đó tôi không có khả năng đó. Khuyết điểm cũng không phải là một điều xấu, mà nó chính là động lực để tôi viết tiếp các tác phẩm tiếp theo.

Nguồn: Trang mạng tản văn Trung Quốc, 22/1/2025