Dấu ấn “tiên phong” trong văn học đương đại Trung Quốc

Phỏng vấn nhà văn Đông Tây - tác giả đạt Giải thưởng Văn học Mao Thuẫn lần thứ 11.

Tác giả Đông Tây tên thật là Điền Đại Lâm, sinh ra ở thôn Cốc Lí, huyện Thiên Nga, Hà Trì, tỉnh Quảng Tây. Sau khi thi đậu vào Trường Chuyên khoa Cao đẳng Sư phạm, ông rời khỏi vùng núi và đặt những bước đầu trên con đường văn học...

Tháng 8 năm 2023, tác phẩm Tiếng Vọng của ông là một trong năm tiểu thuyết dài xuất sắc đạt Giải thưởng Văn học Mao Thuẫn lần thứ 11.

30 năm trước, khi bắt đầu viết tiểu thuyết ông đã lấy bút danh là “Đông Tây” với ý nghĩa chứa đựng ý thức tiên phong, phá bỏ thường lệ. Và đúng như vậy, “tiên phong”, “khám phá”, “sáng tạo”... đã trở thành những từ khóa nổi bật trong các sáng tác văn học của ông.

Vậy sự “tiên phong” này có được nhờ đâu?

Kiên trì, rồi sẽ nhận được “tiếng vọng”

Trước khi nhận giải thưởng Mao Thuẫn, Tiếng Vọng đã được công chúng biết đến qua bộ phim chuyển thể cùng tên. Tác phẩm kể câu chuyện về nữ cảnh sát Nhiễm Đông Đông vừa muốn phá giải hung án vừa muốn phá bỏ khúc mắc tình cảm, cùng lúc mở ra cuộc tranh đấu trên hai tuyến tâm lý - chúng quẩn quanh, va vào nhau để rồi phát ra “tiếng vọng”.

Tác phẩm "Tiếng vọng" được Chibooks dịch sang tiếng Việt và xuất bản năm 2023.

“Tiếng Vọng sử dụng kỹ xảo pha trộn giữa suy luận trong tiểu thuyết đại chúng và tâm lý trong văn học hiện thực, với mong muốn mượn “vỏ bọc” của tiểu thuyết đại chúng để thể hiện một “lớp ruột” văn học thuần túy”. Đông Tây tiết lộ phải mất đến vài năm từ khi lên ý tưởng đến khi hoàn thành quyển tiểu thuyết.

Trước đó, các tác phẩm “Cái tát trời giáng”, “Hối hận”, “Mộng đổi đời” của ông đều từng được đề cử trong Giải thưởng văn học Mao Thuẫn, nhưng cũng ngậm ngùi ra về.

“Phải không ngừng thay đổi, đột phá thì mới có Tiếng Vọng của ngày hôm nay.” – Ông nói.

Giải thưởng Mao Thuẫn được xem là cạnh tranh khốc liệt - mất 4 năm chỉ để tìm kiếm và chọn ra được 5 bộ tiểu thuyết dài tập xuất sắc nhất. Giới phê bình nhận định, chìa khóa để Tiếng Vọng thắng giải chính là lối suy nghĩ tài tình của tác giả và tính chất “truyện” vượt trội của tác phẩm. Cuốn tiểu thuyết đã “sử dụng thủ pháp nghệ thuật giàu tính biểu hiện để nhận thức và khám phá tinh thần con người trong cuộc sống đô thị đương đại.”

Chia sẻ với ký giả, nhà văn Đông Tây “thú nhận” rằng ông đã muốn viết một cuốn tiểu thuyết dài tập về tình cảm và suy luận từ hơn mười năm trước, nhưng vẫn chưa thể đặt bút xuống viết. “Viết văn không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn bao hàm trải nghiệm của bạn, số phận của bạn và tư tưởng khơi lên từ trải nghiệm trong số phận ấy. Nó giống như một món hầm phải dùng ngọn lửa văn chương đun nấu từ từ.”

“Sự phức tạp của cuộc sống cần được soi rọi bởi kỹ thuật văn chương phức tạp. Tôi nghĩ bản thân đang đi trên chính con đường văn chương này.” Đông Tây cho biết, lần thắng giải này là sự khẳng định cho 30 năm kiên trì viết văn và sáng tạo của ông.

Sáng tạo, tạo nên “tiên phong”

Trên diễn đàn văn học đương đại Trung Quốc, ông được cho là tiểu thuyết gia “thế hệ vãn sinh” sau “trường phái tiên phong”. Tác phẩm của ông nhìn thằng vào vận mệnh con người. Ông cũng tự tạo nên một con đường riêng về biểu đạt nghệ thuật cho những sáng tác của mình.

Năm 1998, cuốn tiểu thuyết vừa “Cuộc sống không có ngôn ngữ” của ông đã giành Giải thưởng Văn học Lỗ Tấn lần đầu. Tác phẩm kể về cuộc sống của một gia đình gồm người cha mù lòa, đứa con trai bị điếc và cô con dâu câm.

Nhà văn Đông Tây tại Lễ trao giải Văn học Mao Thuẫn lần thứ 11.

“Thời còn trẻ, tôi một lòng muốn viết nên một tác phẩm tiêu biểu. Ban đầu, tôi muốn viết về một người bị câm điếc nhìn thấu hoàn cảnh khốn cùng của con người tầng lớp thấp, nhưng lại không đủ mới mẻ. Bỗng một ngày, đột nhiên tôi nghĩ đến việc gom một vài nhân vật điển hình lại để viết, linh cảm ập đến, thế là tác phẩm ra đời.” – chia sẻ của ông về tác phẩm “Cuộc sống không có ngôn ngữ”

Tác phẩm thành danh mang đầy tính khám phá này đã áp lên người Đông Tây một “dấu ấn tiên phong” nổi bật. “Ngày ấy viết tiểu thuyết còn hơi gàn bướng, bây giờ tôi sẽ không để phong cách dắt mũi nữa, nhưng tôi vẫn kiên trì với tinh thần tiên phong, mỗi lần viết đều cố gắng thử một chút khám phá mới, về ngôn ngữ, kết cấu, hay nội dung...”

Nhà văn Đông Tây từng làm nhiều công việc như giáo viên, trợ lý bản tin, thư ký, nhà báo, biên tập,... Những trải nghiệm này góp phần làm phong phú thêm sáng tác của ông. “Khi làm giáo viên, câu chuyện từ giáo viên trung học đến tác giả nổi danh của Lưu Tâm Vũ đã khích lệ tôi. Lỗ Tấn, Kafka là những người thầy đầu tiên của tôi.”

Bên cạnh những đề tài thôn quê quen thuộc, ông thích quan sát, nắm bắt cuộc sống xã hội rộng lớn với muôn vàn những bí mật, tầng lớp. Ông có thói quen tập thể dục vào sớm tinh mơ, buổi sáng xử lý công việc, buổi chiều hoặc tối pha một chén trà thơm tiếp tục công việc “hòa trộn” hiện thực vào tiểu thuyết...

“Tâm trạng càng khoan dung, càng rộng mở hơn nhiều.” Ông nhìn nhận bản thân hiện tại như vậy.

 “Phá vỡ vòng tròn”, chí tại “nâng cao”

Còn có nhiều người đọc tiểu tiểu thuyết dài tập không? Văn học liệu có phải đã bị gạt ra ngoài lề? Đông Tây cho rằng không việc gì phải bi quan.

“Văn học sẽ không chết.

Tuy hiện tại chúng ta có rất nhiều sản phẩm tinh thần, đối mặt với sự bùng nổ thông tin thậm chí là sự đổ bộ của các video ngắn, nhưng những người yêu văn học luôn luôn còn đó, các tác phẩm văn học chất lượng nhất định sẽ được đón đọc rộng khắp trong thời gian dài.”

- Đông Tây nói, văn học là sự nghiệp lâu dài, những con chữ xuất sắc có sức mạnh vượt thời gian, viết nên tác phẩm vĩ đại mới là chuyện quan trọng nhất.

Trong giới tác giả, nhà văn Đông Tây có không ít bạn và tác phẩm của họ cũng từng ảnh hưởng đến sáng tác của ông. “Tôi yêu thích những miêu tả về quê hương của Giả Bình Ao, Thiên Mã Hành Không của Mạc Ngôn, tính tiên phong của Dư Hoa và Tô Đồng...”

Sau khi hoàn thành bản thảo “Mộng đổi đời”, ông gửi nó cho nhà văn Dư Hoa... Ông hồi tưởng lại cuộc trò chuyện:

“Tác phẩm mới ra lò rồi đây, viết vài câu phê bình nhé.”

“Một câu bình thôi thế nào?”

“Không được, viết một bài!”

Nửa tháng sau, nhà văn Dư Hoa viết ra một bài phê bình “Ngôn ngữ bừng sức sống”, đồng thời, giới thiệu tác phẩm “Mộng đổi đời” cho một cơ quan xuất bản nổi tiếng của nước Pháp để biên dịch.

Tác phẩm "Mộng đổi đời" của nhà văn Đông Tây.

“Văn học luôn có bạn đồng hành, những người có nhãn quan văn học tương tự đi cùng với nhau hình thành nên một trường phái văn học, điều này có ích cho việc nâng cao sáng tác.” Đông Tây nói.

Nổi danh với sáng tác, nhưng sự nghiệp chính của Đông Tây lại chính là Giáo sư tại Đại học Dân tộc Quảng Tây. Theo ông, việc khai thác, nuôi dưỡng và tiến cử những nhà văn trẻ là trách nhiệm của công việc này. “Nhiều năm nay, Hiệp hội sáng tác Quảng Tây, chính phủ địa phương và các trường học đưa ra các hệ thống hạng mục, kế hoạch “đỡ đầu” các tác phẩm mới... nhằm khích lệ sáng tác, tích lũy sức mạnh cho ‘Văn học Quế quân’.”

Không thay đổi, theo đuổi “cộng hưởng”

Kể về lần đầu tiên ông được giới thiệu lên sóng truyền hình trực tiếp, cũng là lúc giới thiệu bút danh của mình: “Cái tên này rất đặc biệt cũng rất phong phú, cái gì gọi là chạy ngược chạy xuôi (chạy đông chạy tây), nhìn đông ngó tây, thành công mọi mặt (đông thành tây tựu), đông tà tây độc, bờ tây mưa đổ bờ đông nắng ráo...” – ông giải thích.

Nhà văn Đông Tây trong đoạn phim giới thiệu tại Lễ trao giải Văn học Mao Thuẫn năm 2023.

Với việc trả lời phỏng vấn, tiếp cận truyền thông đại chúng, ông cho rằng có thể chia sẻ nhiều hơn về kinh nghiệm sáng tác, cảm thụ đọc hay lĩnh hội cuộc sống. Nhưng ông luôn khẳng định “Bước ra ngoài giới là chuyện tốt đối với tác giả về độ nổi tiếng và tiêu thụ tác phẩm, nhưng yên tĩnh sáng tác càng quan trọng hơn. Tôi mong muốn quay về trạng thái sáng tác yên tĩnh kia hơn, bởi đó là trạng thái hạnh phúc nhất.”

 “Văn học viết về con người, viết về lòng người. Tác giả phải đối chiếu vấn đề và xã hội trong thời kỳ hiện tại, biểu lộ cuộc sống và suy nghĩ chân thật thì mới có thể khiến cho tác phẩm có sức mạnh. Cố gắng viết cho câu chuyện của ngày hôm nay chân thật hơn nữa, để cuộc sống cộng hưởng với con người ở mảnh đất này, đây là điều tôi luôn theo đuổi.” – Ông cũng chia sẻ kế hoạch sau Tết là tắt điện thoại và tập trung vào sáng tác.

Theo: Ký giả Tân Hoa Xã Sử Cạnh Nam, Sơ Hàng