Bài học cho đạo diễn (Trích sách, phần 1)

Để trở thành một đạo diễn, bài học đầu tiên bạn cần "nằm lòng": Cách kể một câu chuyện sao cho hấp dẫn. 

CHƯƠNG 1

 KỂ CHUYỆN

Mỗi đạo diễn nhất thiết phải trả lời những câu hỏi quan trọng sau:

“Máy quay nên đặt ở đâu?”

“Phải nói với diễn viên những gì?”

Và một câu hỏi xuyên suốt:

“Rốt cuộc cảnh này định nói gì?”

Để trả lời những câu hỏi trên, thông thường có hai cách. Cách thứ nhất là “đi theo nhân vật”. Đây là cách được đa số các đạo diễn Mỹ ưa chuộng và lúc này, bộ phim sẽ như một cuốn băng ghi lại toàn bộ hành vi và lời nói của nhân vật chính. Tuy nhiên, nếu bộ phim chỉ đơn giản ghi lại hành vi của nhân vật thì nó phải hết sức thú vị. Nói một cách khác, cách này sẽ đặt đạo diễn vào hoàn cảnh không ngừng phải suy nghĩ nên chọn góc độ nào, vị trí quay nào mới lạ, độc đáo. Đạo diễn nhất định phải không ngừng suy nghĩ: “Phải đặt máy quay vào đâu mới có thể quay tốt cảnh yêu đương này? Làm thế nào để quay được hấp dẫn, sinh động? Làm thế nào để người diễn viên trông hay hơn (ví dụ cảnh chàng trai cầu hôn cô gái)?” Phần lớn các phim Mỹ đều quay như vậy, đều giống như đang ghi lại hành vi trong cuộc sống thật của con người.

Cách thứ hai hoàn toàn trái ngược lại, đó là cách mà Sergei Eisenstein đã đưa ra. Tức là thông qua một loạt những vị trí của hình ảnh trên phim, sử dụng sự đối lập của các hình ảnh đó, trong phản ứng từ nội tâm của khán giả, để thúc đẩy câu chuyện phát triển. Đó là cách giải thích đơn giản của Sergei Eisenstein về lý luận dựng phim. Đó cũng là việc đầu tiên mà tôi phải học khi bước vào nghề đạo diễn. Và trên thực tế đó cũng là kiến thức duy nhất mà tôi biết được về kỹ thuật “kể chuyện” từ trước đến nay.

Đặc điểm của phương pháp này là nó mãi mãi chỉ dùng hình ảnh để kể chuyện. Nói một cách khác là thông qua những hình ảnh về cơ bản không hề liên quan tới nhau để chuyển đạt những thông tin của câu chuyện. Một cốc trà, một chùm chìa khóa, một cái dĩa ăn, một cánh cửa…, hãy dựng các hình ảnh này lại để kể ra một câu chuyện. Như vậy mới có thể đạt được hiệu quả kịch, chứ không chỉ là kể chuyện một cách đơn thuần. Nhưng nếu chỉ là kể chuyện đơn thuần thì cũng đồng nghĩa với việc đạo diễn nói với khán giả rằng: “Các bạn sẽ vĩnh viễn không thể đoán được vì sao nội dung mà tôi vừa kể lại vô cùng quan trọng đối với câu chuyện.” Hãy để khán giả tự đoán xem nguyên nhân tại sao đoạn phim lúc nãy lại rất quan trọng đối với câu chuyện, nhưng thực chất lại không hề quan trọng! Nhà biên kịch không cần thiết phải giải thích tình tiết của câu chuyện. Việc quan trọng nhất mà anh ta phải làm là kể chuyện, tạo ấn tượng sâu sắc, và gây kinh ngạc cho khán giả.