Tin tức
11:18:47 15/09/2026Vừa đọc xong trang cuối của tập thơ "Bắc Kinh ngân nga ngõ hẻm", trong tôi chợt vang lên câu tán thán:"Một cây bút tài hoa đã xuất hiện trong thiên hạ - Dương Thanh Từ!" Với giọng thơ đầy tự tin, vẻ mềm dịu và trang nhã, nữ sĩ đất Giang Nam đã mang đến Việt Nam một không khí thơ cổ kính, bút pháp thâm sâu. Không phải những giọt Đường Thi trứ danh trên nền trời văn học cổ điển, mà phóng khoáng, biến hóa, tự do và hiện đại.
Tập thơ "Bắc Kinh ngân nga ngõ hẻm" (bản dịch tiếng Việt). Ảnh: Hồng Ngọc
Quả thật, thơ Dương Thanh Từ hiện đại mà kỳ diệu như tiếng Tỳ Bà, dịu dàng len lỏi vào tâm hồn độc giả, làm thăng hoa và bay bổng những điều bình dị nhất. Ví như một đoản khúc trong Ngõ Đông Môn Thương rằng:
cũng như ánh huy hoàng
là sự hiển lộ vĩ đại
sau khi đã đi qua hết
mọi gian nan của bóng tối...
Dù là ngõ hẻm thôi, nhưng ngõ hẻm này như chùm mao mạch trong cơ thể Bắc Kinh, nó phải được hiển lộ sau khi đã đi qua hết mọi gian nan của bóng tối. Câu thơ mang tâm thức con người, nó vang lên và để lại ánh sáng cho "những nỗi đau ngổn ngang ấy..."
Để làm một ngõ hẻm Bắc Kinh, thiên nhiên đã chuẩn bị cả ngàn năm, trải qua phong ba bão táp mọi thời đại, cho đến một ngày nó đi vào thơ Thanh Từ:
Hai cây hòe cổ, áo quần tả tơi
những thân hình trơ trụi thon cao ấy
hợp hơn để làm
cột chỉ đường cho một con ngõ
chưa từng nổi danh...
(Ngõ Long An)
Đó là con ngõ Long An, một con ngõ vô danh, nhưng thi ca đã làm cho nó bay bổng và đậu vào hồn người. Vâng, con ngõ chỉ là con ngõ, sao con ngõ có dấu tích của Hoàng Hậu Uyển Dung lại đẹp cách lạ lùng:
Căn nhà cũ số 35 và 37
đang gấp hoàng hôn thành
một trang hôn thư đã úa vàng...
(Ngõ Mạo Nhi)
Ôi! Câu thơ tuyệt mỹ, đã làm cho hai số nhà trở thành một nếp gấp trong lịch sử Trung Hoa. Có thể nói Bắc Kinh là Kinh đô của các triều đại thời cổ đại. Hơn 3000 năm trôi qua, đã lưu giữ biết bao lớp ký ức mà người sau không thể nhớ nổi. Hàng ngàn con ngõ chi chít như những mao mạch li ti, được co bóp từ trái tim Bắc Kinh, rong ruỗi khắp địa tầng văn hóa. Đó là điều làm cho nữ sĩ đất Giang Nam bắt nhịp, khi chị đã nhìn thấy suốt 20 năm cư trú: "ngõ Mạo Nhi tựa một dây gai/ muốn trói buộc mọi đôi mắt lén soi lịch sử"
Và, dười ngòi bút thanh thoát của chị, những ngõ hẻm đã rung lên từng cung bậc, nó nói với chúng ta bằng âm giai của một mùa hợp tấu, lắng đọng trong từng ngữ cảnh. Vì thế, tôi chợt hiểu "Bắc Kinh - ngân nga ngõ hẻm" được Dương Thanh Từ viết bằng bút pháp của "mái chèo", như chị đã tự nhận:"Tôi có thể là con thuyền/ cũng có thể là mái chèo" (Ngõ Đông Bất Áp Kiều). Một con thuyền, một mái chèo uyển chuyển, uốn lượn qua từng con sóng thời đại, để gởi đến người đọc trong thiên hạ niềm hân hoan lai láng trước tượng Quán Âm:
Lặng yên tựa một đóa sen xanh nhỏ
một khóm trức thanh thanh
kính dâng trước Quán Tự Tại nghìn tay trên bàn thờ
nước trong, sợi bạc nhẹ tuôn rơi
gột rửa không cùng bụi trần
(Mây tụ)
Những câu thơ khiến người đọc phải nhìn lại mình, ta đang đứng trước những tứ thơ thanh quý hay đứng trước Bồ Tát Quán Âm? Điều quan trọng là "gột rửa bụi trần" như một nghi lễ của các nhà Nho xưa "đốt trầm đọc thơ"; và thanh tâm trước Ngài Quán Tự Tại.
Tôi đã đọc thơ Dương Thanh Từ với tâm thái ấy: trang trọng và thong dong! Nhờ đó, nhìn ra một câu thơ tinh xảo được bày biện giữa Duyệt Vi Thảo Đường rằng:
Giữa cái nhìn của thời hiện đại
lại mọc ra lai lịch vốn có của chính mình
(Duyệt Vi Trang)
Một câu thơ buông thõng, thảng thốt chảy trên trang giấy, như dòng Trường Giang vắt qua Giang Nam thơ mộng, khát khao cất tiếng nói dành cho thân phận ẩn mật của những ngõ hẻm trong kinh thành.
Có phải ký ức là "Lớp bóng cổ xưa từng được tổ tiên vuốt chạm vẫn hùng vĩ, trải ra..." (Con đường Sùng Ung), chính là "lai lịch" đang được thơ Dương Thanh Từ nắn nót bằng cảm âm thanh tĩnh cho ánh sáng dần hiển lộ. Để trên cổ tay áo trên đỉnh mùa đông đang rón rén mở ra từng chút một mùa xuân:
Mùa đông đã náu mình vào cổ tay áo
đàn bồ câu trên mái nhà bắt đầu vuốt phẳng những nếp
nhăn trên áo quần
những chiếc chuông nhỏ dưới mái hiên "leng keng"
trong va chạm của gió
rón rén mở ra từng chút một mùa xuân...
(Đông Tứ Thập)
Phải nói rằng, nữ sĩ Dương Thanh Từ luôn có khả năng phong kín những rung động nhỏ nhất phía sau câu chữ. Điều này là một bí mật, chỉ dành riêng cho người mẫn cảm với hồn vía của từng câu chữ mới nhận ra. Đó có thể là một tài năng, nhưng trước hết là lòng khiêm hạ. Chưa chắc những câu thơ có vẻ ngoài lộng lẫy đã nói được điều gì; ngược lại, có khi những câu thơ giản đơn, nhỏ bé lại dung chứa phía sau nó những điều sâu lắng nhất. Cũng giống như chiếc chuông gió, rón rén mở ra từng chút, từng chút một mùa xuân, để rồi nắng ấm tràn ngập vào những hẻm sâu:
Từng đoạn đường, từng vầng trăng sáng
từng cánh cửa sổ, dưới sự dẫn dắt nào đó
mở rộng biên độ của gió xuân
khiến cái cổ xưa - từ trong ra ngoài
bừng lên vẻ đẹp của một sức sống mới...
(Dung hòa Phật, Đạo, Tôn Nho trọng Lễ)
Văn hóa Đông phương là vậy, nhất là Trong Hoa, cái nôi của vẻ đẹp cổ xưa thường ẩn giấu trong cổ tay áo phế hưng của từng vương triều, một vẻ đẹp rực rỡ mà chỉ có làn gió xuân mới có thể lay động. Và làn gió xuân ấy, đã cho phép nhà thơ mở ra trang du ký ngõ hẻm Bắc Kinh, mà có lẽ gió sẽ mang đi khắp thế giới. Bởi vì:
Trong mặt gương của gió xuân
có những bàn tay tạo dáng chữ "V"
có những tiếng cười "cà tím"
tuổi xuân chỉ phấn son nhè nhẹ
là một ân ban kiều diễm
sánh được với hoa thược dược
Và:
Tấm bảng nền:
"Ở Bắc Kinh, tôi rất nhớ bạn"
tựa dường nét của quê cũ
đang lặng lẽ rời xa...
(Ngõ Ngũ Đạo Doanh) )
Thơ viết về cái nhìn của giới trẻ cũng thật dễ thương. Ở Bắc Kinh hay Mạc Tư Khoa, Paris hay Hà Nội - Sài Gòn "tôi cũng rất nhớ bạn". Đó là văn hóa, sự hoài cổ kiêu hãnh nói với thiên hạ rằng: "ngõ hẻm Bắc Kinh mãi mãi bất bại"!
Đúng thế, có câu nói của người Bắc Kinh xưa rằng: "Có 360 ngõ hẻm nổi tiếng, còn những con ngõ vô danh thì nhiều như lông bò"! (Ngõ Chiên Tử). Nhưng ngày nay, mỗi chiếc lông bò đều có thể cân đong đo đếm được. Và như thế, hơn 6000 con hẻm Bắc Kinh, không có ngõ nào vô danh cả. Hãy nghe thơ Dương Thanh Từ mời gọi:
Hãy vào trong
con ngõ dài hẹp kia chẳng vì cơn mưa lớn đổ xuống
mà trở nên cô quạnh
nước mưa gột rửa mặt đường
những dấu chân đi qua
sẽ càng để lại vết hằn sâu đậm hơn...
(Ngõ Cung Môn Khẩu - ngã rẽ phía đông)
Tôi cho rằng những con ngõ mang trên mình lớp lớp dấu chân, chính là lớp lớp sóng phế hưng ào ạt đổ xuống ngày càng dày và sâu đậm hơn. Đây là con ngõ Bắc Kinh mang dấu ấn vô cùng sâu đậm ấy: ngõ Tiền Thị! Người Trung Quốc có câu nói nổi tiếng rằng:" Bất đáo Trường Thành phi hảo hán", thì người đọc thơ Dương Thanh Từ cũng có thể nói rằng:"Ai chưa đến ngõ Tiền Thị là chưa đến Bắc Kinh". Ngõ Tiền Thị ấn tượng không phải vì rộng dài, lộng lẫy, mà nó hẹp đến mức không tưởng:
Chiều dài 55 mét, rộng 0,7 mét
chỗ hẹp nhất cũng 40 cm
tôi xoay ngang người đi sát qua con hẻm
con hẻm tựa như khe hẹp của thời gian
nén bóng hình thành một lát cắt mỏng
nơi khe hẹp của bức tường, vài tia sáng lửng lờ le lói
chúng cũng muốn được tự do tinh thần
tĩnh lặng tựa như món đồ cổ bằng đồng, chảy vào khe
gạch
trái tim thoảng mùi cỏ thơm ẩn giấu trong những năm
tháng mỏi mệt của viên gạch xanh
Từ dây, vóc dáng nhỏ bé được đăng cơ trở thành "ngõ
hẹp nhất"...
Hóa ra ngõ Tiền Thị là vua của "triều đại ngõ hẻm ở Bắc Kinh" cùng những lời đồn thổi, để có thể:
đề phòng xưởng đúc tiền bị cướp
đường hẹp, người ta khó chạy thoát
chắc chắn sẽ bị kẹt lại ở đầu hẻm
số phận của những tên cướp chạy không thoát
chắc chắn sẽ bị bắt
bóng mặt trời ngày càng ngắn đi
dấu chân cũng trở nên thiêng liêng hơn
ánh tà dương màu đỏ ấp úng những thay đổi khôn
lường...
(Ngõ Tiền Thị)
Lịch sử thay đổi khôn lường, như con sông Dương Tử cuồn cuộn chảy, chưa bao giờ biết ngừng lại. Nó cuốn trôi tất cả, bởi:
Thời gian không lời
Lặng im khắc sâu những năm tháng trôi qua và những
dấu loang
Khói tan thành mưa
Hết thảy những gì hao gầy
Hết thảy những gì khổ đau
Hết thảy những gì mục nát
đều thành chuyện cũ...
(Chương mới của Hòa bình)
Trong vô vàn ngõ hẻm Bắc Kinh, còn nhiều lắm những điều muốn nói ẩn sau câu chữ, mà thơ Dương Thanh Từ tựa như "mã di truyền đặc hiệu", chỉ có ở một người. Có lúc tôi trầm ngâm trước một tứ thơ ý vị, có lúc tôi đọc du dương theo nhịp điệu miên định, cũng chính là đọc phong vị Bắc Kinh ngấm qua đầu lưỡi. Tuy nhiên, nếu "mỗi người đem chiếc chìa khóa của ký ức gieo vào gió xuân miên man, gieo vào nắng mưa, gieo vào tình yêu sâu thẳm dành cho thành cổ..." thì tôi nghiêng về "Tiếng hát con tàu" của Chế Lan Viên - một nhà thơ nổi tiếng của Việt Nam rằng:
Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở
Khi ta đi đất đã hóa tâm hồn...
Tp HCM tháng 8, 2026
Nguồn: Nhà thơ Nguyễn Thánh Ngã
