Ánh sao rực rỡ soi nẻo đường xa – Cảm nhận khi đọc Tuyển tập truyện ngắn Tiêu Cần của Mã Mỹ Yến (Phần 2)

Nhà văn Tiêu Cần là một nữ nhà văn hiếm có của Quý Châu. Trên văn đàn đương đại, bằng phong cách sáng tác độc đáo cùng với tình cảm văn chương sâu nặng, bà truyền tải hơi ấm nhân văn và sức mạnh tinh thần qua từng câu chữ, tiếp thêm sức sống cho sự phát triển của văn học viết về làng quê, trở thành một luồng sáng rực rỡ giữa văn đàn.

III. Sự đan xen giữa kỳ ảo và hiện thực
Sáng tác văn học của Tiêu Cần có thể xem là một ánh sáng kỳ ảo lấp lánh trên vùng đất Quý Châu. Bà đã kết hợp hữu cơ nền văn hóa vu thuật và nghi lễ Nuo bí ẩn của miền Bắc Quý Châu, tín ngưỡng vạn vật hữu linh trong tự nhiên với tinh thần cốt lõi của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo; phá vỡ ranh giới giữa hiện thực và tưởng tượng, tạo nên một phong cách kỳ ảo mang đậm bản sắc văn hóa địa phương. Nhờ vậy, tác phẩm vừa tràn đầy màu sắc thần bí, vừa mang ý nghĩa hiện thực sâu sắc.
Những trang viết về sức mạnh huyền bí của chu sa cùng những trải nghiệm siêu thực trong Chu sa không phải là sự tưởng tượng hư vô, phiêu diêu, mà bắt nguồn sâu sắc từ văn hóa dân gian địa phương miền Bắc Quý Châu, vốn là tín ngưỡng và chỗ dựa tinh thần lâu đời của người dân nơi đây. Chu sa trong tiểu thuyết, từ lúc được khai thác ồ ạt cho đến khi tài nguyên dần cạn kiệt, không chỉ phản ánh sự biến đổi của một nguồn tài nguyên tự nhiên, mà còn trở thành biểu tượng văn hóa xuyên qua lớp bụi của lịch sử – Sắc đỏ nằm sâu trong các mạch quặng ấy từ lâu đã thấm vào máu thịt và linh hồn của người dân địa phương, trở thành biểu tượng tinh thần của văn hóa vùng miền.
Ngòi bút của Tiêu Cần vừa bám chặt vào mảnh đất Quý Châu, vừa ngước nhìn bầu trời tinh thần của nhân loại. Trong Chu sa, chúng ta không chỉ có thể chạm vào nét đặc trưng vùng miền và phong tục tập quán độc đáo của miền Bắc Quý Châu, mà còn cảm nhận được tiếng vọng bền bỉ của ký ức văn hóa giữa làn sóng hiện đại hóa. Đây không chỉ là một tác phẩm kể câu chuyện của một vùng đất, mà còn là một tác phẩm xuất sắc phản chiếu thời đại và chất vấn nhân tính, giúp người đọc hiểu được hiện thực thông qua lối kể kỳ ảo, đồng thời gợi lên những suy nghĩ về việc bảo tồn văn hóa, thiện ác của con người và những biến đổi của thời đại.
IV. Khuynh hướng tình cảm chân thành và sâu sắc
Bằng bản sắc vùng miền đậm nét cùng tinh thần nhân văn sâu nặng, Chu Sa đã chạm đến trái tim của mọi độc giả. Dưới ngòi bút của Tiêu Cần, làng quê miền bắc Quý Châu không còn là một phong cảnh tĩnh tại, mà trở thành một không gian sống động mang đậm bản sắc địa phương, giàu sức gợi hình và tràn đầy hơi thở cuộc sống. Tiểu thuyết xuất phát từ đời sống nông thôn chân thực, gắn kết chặt chẽ những suy tư về nhân tính với sự biến đổi của làng quê; vừa có chiều sâu của chủ nghĩa hiện thực, vừa đạt tới trình độ nghệ thuật văn chương điêu luyện.
Cả tác phẩm đều thấm đượm tình yêu quê hương của tác giả. Tình yêu ấy ẩn trong từng ngọn núi, dòng sông, cỏ cây của miền bắc Quý Châu; ẩn trong những câu phương ngữ và những làn diệu dân ca đậm chất địa phương; ẩn trong từng lời nói, từng hành động của nhân vật. Tác giả đề cao vẻ đẹp của nhân tính. Mỗi nhân vật dưới ngòi bút của bà, dù có khuyết điểm, dù mang theo tiếc nuối, vẫn giữ được sự lương thiện, giúp độc giả cảm nhận được sự ấm áp và sức mạnh của con người trong quá trình đọc. Đồng thời, qua tác phẩm, nhà văn còn thể hiện cách nhìn và khát vọng riêng đối với đời sống nông thôn, cũng như những suy tư sâu sắc về sự phát triển của thời đại: Giữa làn sóng hiện đại hóa, làng quê sẽ phát triển như thế nào? Văn hóa truyền thống sẽ được tiếp nối ra sao? Con người phải giữ gìn bản tính của mình bằng cách nào? Những câu hỏi ấy đều nhận được lời hồi đáp lặng thầm trong tác phẩm.
V. Cách biểu đạt chủ đề đầy dụng tâm
Trong các tác phẩm của Tiêu Cần, những yếu tố như văn hóa các dân tộc thiểu số Quý Châu, văn hóa Nuo và hệ sinh thái vùng núi... không còn còn là những nét tô điểm đơn thuẩn cho bối cảnh, mà đã trở thành các ẩn dụ mang theo những suy tư về sự kế thừa văn hóa và thời đại. Trong Chu Sa, tín ngưỡng của người Cờ Lao cùng vẻ bí ẩn của văn hóa vu thuật và nghi lễ Nuo đều được khéo léo hòa vào mạch tự sự, đem đến cho tác phẩm sức hấp dẫn độc đáo của văn hóa vùng miền. Tiêu Cần dùng ngôn từ để nhắc nhở chúng ta rằng văn học không chỉ là sự giãi bày cảm xúc, mà còn là một quá trình suy tư và khám phá bằng lý trí. Lấy văn hóa vùng miền độc đáo của Quý Châu làm bối cảnh, thông qua từng câu chuyện sống động, bà phản chiếu diện mạo nông thôn Trung Quốc đang trải qua những biến đổi dữ dội, giúp độc giả vừa cảm nhận được phong tục và văn hóa địa phương, vừa suy nghĩ về những vấn đề nảy sinh trong quá trình phát triển của thời đại.
Thực tiễn văn học của Tiêu Cần mang đến cho chúng ta những gợi mở sâu sắc: Sự tiếp nối văn hóa đích thực không phải là bảo tồn văn hóa truyền thống như bảo quản những mẫu vật bất động, cứng nhắc, mà là giúp ánh sao của nền văn hóa cổ xưa tìm lại tọa độ trong trái tim con người đương đại, để từ đó tiếp tục được kế thừa và phát triển. Chu Sa đã “gọi hồn” cho nền văn hóa miền bắc Quý Châu, giúp nhiều người hiểu hơn về phong tục dân gian và bề dày văn hóa của mảnh đất này. Đồng thời, tác phẩm cũng đem đến cho những con người đang cảm thấy mất điểm tựa tinh thần giữ nhịp phát triển chóng mặt một khả năng tìm lại hơi ấm của sự sống. Giữa ánh sao và đất đỏ, Tiêu Cần đã dùng ngôn từ để hoàn thành một cuộc “cứu rỗi văn hóa” tưởng như lặng lẽ mà vô cùng lớn lao. Đây vừa là một tác phẩm tự sự về vùng đất phía Bắc Quý Châu, ghi lại quá trình biến đổi và tiếp nối của văn hóa vùng miề; vừa là một cuộc khám phá mang tính triết học về hoàn cảnh sinh tồn của con người hiện đại, đặt ra những câu hỏi về chân lý của nhân tính, sinh mệnh và thời đại.
Tóm lại, đọc Tuyển tập truyện ngắn Tiêu Cần tựa như một chuyến đi trải nghiệm tâm hồn xuyên qua mảnh đất phía bắc Quý Châu. Điều ta đọc được không chỉ là vẻ đẹp của thiên nhiên, bề dày của phong tục tập quán, sự phức tạp của nhân tính, những biến đổi của xã hội và nhịp đập của thời đại, mà còn là tiếng vọng của sự sống. Trong những trang viết ấy, chúng ta vừa có thể thưởng thức vẻ đẹp chân thành của tình cảm nhân văn, vừa cảm nhận được tình yêu quê hương đất nước sâu nặng. Tác phẩm giúp độc giả khám phá được những nét phong tục độc đáo của miền bắc Quý Châu, đồng thời khơi mở tư duy lý tính, đem lại sự khai sáng và trưởng thành cho tâm hồn.

Nguồn: Ô Mông Thị Tuyến